Książki przeczytane w sierpniu:

• Wit Szostak: Chochoły
• Robert M. Wegner: Opowieści z Meekhańskiego pogranicza. Wschód-Zachód

Czego spodziewać się po Wegnerze wiedzą chyba wszyscy, którzy czytali Opowieści z meekhańskiego pogranicza. Północ-Południe: czyli dobrej, męskiej (w sumie to nie przepadam za takim określeniem w literaturze) fantastyki. Epickiej, ale bez nadmiernego patosu. Opowiadania z drugiego zbioru z jednej strony stanowią wymieszanie wątków (motywów) z pierwszego tomu, ale z drugiej autor wprowadza też nieco nowych pomysłów. W rezultacie czytelnik otrzymuje dobrze już znaną (i oczekiwaną) rozrywkę, ale podlaną nowym sosem. Książka ma trochę wad, szczególnie konstrukcyjnych: np. widać wyraźnie, że jest to przygrywka do większej, powieściowej (a zapewne i kilkutomowej) całości, przez co nawet bardzo dobre opowiadanie może mieć zepsutą końcówkę. W związku z powyższym oceniam Wschód-Zachód nieco gorzej niż Północ-Poludnie, ale i tak przy książce bawiłem się przednie.
Zupełnie innych emocji dostarczyła powieść Szostaka. Gęsta, zawiła to proza, pełna niedopowiedzeń i wieloznaczności, nieprowadząca czytelnika za rękę, ale wymuszająca w nim samotne poszukiwania sensu i celu. W komplementach można się rozpływać jeszcze długo, więc na razie na tym poprzestanę (na pewno powstanie w niedługim czasie recenzja). Dodam jeszcze, że ciężko porównywać Chochoły z innymi utworami Szostaka; widać nieco wpływu Oberków do końca świata oraz Miasta grobów. Uwertury, ale to zaledwie nalot, pewne inspiracje – rdzeń jest nowy i oszałamiający.

Co powinienem przeczytać we wrześniu:

• Graham Joyce: Requiem
• Jack Whyte: Chaos w zakonie

Co chciałbym przeczytać w sierpniu:

• Antologia: Speculative Japan
• Peter F. Hamilton: Nagi bóg. Wiara
• Ian McDonald: Serca, dłonie, głosy
• Salman Rushdie: Grimus

Książki, których (raczej) nie przeczytam we wrześniu:
• Thomas Pynchon: Mason i Dixon
• Gene Wolfe: Cytadela Autarchy

Na koniec krótko i na temat, żeby zamknąć szybko podsumowanie żałosnego sierpnia. Wygląda na to, że najbliższe 2-3 miesiące będą w moim wypadku równie udane, jak zeszły miesiąc, więc nie dodaję niczego do listy. Nawet jak się coś pojawi do recenzji, to pewnie i tak nie dam rady przeczytać we wrześniu, więc chyba nie ma sensu rozdmuchiwać listy… chociaż oczywiście niczego nie można być pewnym i nie wykluczam, że doznam nagłego przypływu energii, który zaowocuje skróceniem czasu potrzebnego na sen do jakichś czterech godzin – wtedy są spore szanse, że uda mi się wziąć za coś innego. Na razie jednak nic tego nie zapowiada, więc pozostanę przy tych kilku wyszczególnionych książkach.

Być może dlatego, że jednak nie są to przedstawiciele czystej fantastyki rozrywkowej, ale w zamiarze mają jednak dawać czytelnikowi coś więcej, niż chwilę zabawy? Jeśli taki był zamiar, to jednak nie wypalił na przykład w Kościach olbrzymów Yoon Ha Lee, najsłabszym tekście numeru. Choć koncepcyjnie czy stylistycznie wykonane jest poprawnie, to zamierzone (jak domniemuję) na końcu katharsis zupełnie nie wypaliło. Najlepiej z tego grona prezentuje się klasyczne postapokaliptyczne science fiction (wszak opowiadanie powstało w 1973 r.) w postaci A w tunelach panował mrok George’a R.R. Martina. Nie od dziś jednak wiadomo, że jest to autor bardzo sprawnie kreujący fabuły przy jednoczesnym skierowaniu światła na postaci, a nie wydarzenia czy scenerię. Wychodzi na to, że niedawno debiutujący pisarze mogą się od niego jeszcze wiele nauczyć.
O tematykę postapokaliptyczną zahaczają delikatnie również dwa inne opowiadania z numeru – Kaloryk Paolo Bacigalupiego oraz Słowo mapa znaczy wiara Christophera Rowe’a… i to jedyny wspólny element (obok dużej satysfakcji z lektury) obu tekstów. Pierwszy z nich łączy w sobie obawy przed monopolizacją niektórych sfer życia przez korporacje ze spójną wizją świata po kryzysie energetycznym. Utwór, moim zdaniem najlepszy w numerze, zaostrza apetyt na powieść mającą się ukazać nakładem Maga w przyszłym roku. Opowiadanie Rowe’a natomiast, znacznie bardziej refleksyjne, skłania ku zastanowieniu się nad potęgą fanatyzmu; nie tylko w wydaniu religijnym.
Dział literacki kończą opowiadania Kelly Link (Światło) oraz Gartha Nixa (W głębinach jeziora) stanowiące solidne produkty, ale niezachwycające. Utwór amerykańskiej autorki prezentuje typową dla niej twórczość, pogmatwaną i niejednoznaczną, z postaciami niebudzącymi sympatii, a ciągiem wydarzeń zaprzeczającym logice. Jest w tym niewątpliwie urok, ale osoby przyzwyczajone do twórczości Link zaskoczone nie będą. Dla porównania dodać jeszcze należy, że opowiadaniu z F&SF bliżej do Armaty niż reszty opowiadań znanych z Magii dla początkujących, choć wiele elementów wspólnych da się odnaleźć. Nix natomiast dołącza do licznego grona autorów opowiadających na nowo mit arturiański; nie robi tego w sposób odkrywczy, łącząc klasyczny rdzeń z elementami przywołującymi na myśl legendę o Beowulfie i Grendelu, a także kilka innych podań. [czytaj dalej]

Książki przeczytane w lipcu:

• Poul Anderson: Stanie się czas
• Jolanta Łaba: Idee religijne w literaturze fantasy
• China Miéville: W poszukiwaniu Jake’a i inne opowiadania
• Terry Pratchett: Niewidoczni akademicy
• Alastair Reynolds: Otchłań rozgrzeszenia
• John Scalzi: The Ghost Brigades
• Szczepan Twardoch: Wieczny Grunwald
• Tad Williams i Deborah Beale: Smoki ze Zwyczajnej Farmy
• Catharynne M. Valente: Palimpsest

Zdecydowanie najlepszą książką przeczytaną w lipcu okazała się powieść Valente; w zasadzie była to również jedna z najlepszych książek przeczytanych w tym roku, a może nawet na przestrzeni kilku ostatnich lat. Bardzo mi się podobała, czemu zresztą dałem wyraz w recenzji. Na drugim miejscu plasuje się książka Twardocha, również interesująca pod wieloma względami (recenzja tutaj). Dłuższych tekstów mojego autorstwa doczekały się również dwie space opery – The Ghost Brigades Scalziego (tuż po skończeniu lektury pojawiła się informacja, że ma się ukazać na dniach po polsku, więc recenzja podwieszona jest już pod polskie wydanie) i kolejny tom cyklu Reynoldsa (recenzja). Obie powieści, choć prezentują odmienne podejście do space opery, dostarczyły sporo rozrywki… choć nie były to najlepsze książki tych autorów.
Do niezłych lektur należał również zbiór Miéville’a – sporo opowiadań było już publikowanych wcześniej w prasie i antologiach, ale i tak warto było je przeczytać jeszcze raz. Zresztą wcale nie jest powiedziane, że wybrano najciekawsze teksty – niektóre opowiadania premierowe w naszym kraju były równie ciekawe, choć zdarzały się też słabsze. Tematyka wszystkich jest zbliżona i charakterystyczna dla brytyjskiego autora: ukazanie miasta przez perspektywę fantastyki, odmienienie otaczającej nas rzeczywistości. Za wzorzec rzecz jasna wzięty został Londyn; choć nie w każdym przypadku jest to oczywiste.
Jak pisałem wcześniej, dosyć przypadkowo przeczytałem powieść Andersona dołączaną do Nowej Fantastyki. Nie był to czas stracony, choć powieść nie należy do dzieł wybitnych. Z jednej strony jest w niej przyjemny klimacik oldskulowej science fiction, a z drugiej irytują rozwiązania fabularne; być może nie jednak nie jestem tutaj wiarygodnym źródłem, bo mnie ogólnie irytują podróże w czasie i paradoksy z tym związane. Według mnie nie było jeszcze autora, który sprawnie by to rozwiązał… choć wielu zdarzało się przedstawić podróże w czasie w sposób znacznie bardziej przekonujący od Andersona. Niemniej jednak czas poświęcony Stanie się czas nie uważam za zmarnowany.
Rozczarowujące natomiast było spotkanie z powieścią duetu Williams & Beale. Wiem, że powieść młodzieżowa nie musi był skomplikowana, rozbudowana etc., ale też nie powinna nagminnie wykorzystywać zgranych rozwiązań fabularnych; a właśnie z tym ma się do czynienia podczas lektury Smoków ze Zwyczajnej Farmy. Literacko książka też nie jest za wybitna, więc w rezultacie przy książce sporo jest ziewania; lektura w sam raz do tramwaju – można w dowolnym momencie przerwać i nic się nie traci.
W komunikacji miejskiej przeczytałem również najnowszą książkę Pratchetta, ale wrażenia były zgoła odmienne. Nie jest to może najlepsza powieść ze Świata Dysku, ale dostarcza niezłej rozrywki na kilka godzin. Nie ma w sumie co o książce pisać – uwagi ogólne, nieodnoszące się do treści, są podobne do tych wygłaszanych przy okazji kilku(nastu) poprzednich książek. Może jedynie Niewidzialnych akademików wyróżnia to, że jest jeszcze więcej satyry, a niektóre komentarze są tak ostre, że nie za bardzo śmieszą.
Na koniec kilka słów o książce nietypowej, bo niebeletrystycznej. Książka Łaby powstała na bazie doktoratu dotyczącego fantastyki. Niewiele do tej pory pozycji krytycznych o fantastyce (czy literaturze w ogóle) czytałem, więc ciężko mi porównywać. W każdym razie dzięki tej książce dowiedziałem się kilku nowych rzeczy, na parę tytułów spojrzałem pod innym kątem. Nie ze wszystkimi wnioskami się zgadzam, ale w sumie była to pouczająca lektura.

Co powinienem przeczytać w sierpniu:

• Graham Joyce: Requiem
• Wit Szostak: Chochoły
• Robert M. Wegner: Opowieści z Meekhańskiego pogranicza. Wschód-Zachód
• Jack Whyte: Chaos w zakonie

Co chciałbym przeczytać w sierpniu:

• Antologia: Speculative Japan
• Peter F. Hamilton: Nagi bóg. Wiara
• Ian McDonald: Serca, dłonie, głosy
• Salman Rushdie: Grimus

Książki, których (raczej) nie przeczytam w sierpniu:
• Thomas Pynchon: Mason i Dixon
• Gene Wolfe: Cytadela Autarchy

Nie przewiduję, by sierpień był równie udany, co lipiec. Przede wszystkim w tym miesiącu szykują mi się dwa wyjazdy, podczas których raczej czytać książek nie będę. Najpierw mam w planach tygodniowy wypad do Hiszpanii, a konkretnie objazdówkę Galicji; w miłym towarzystwie, więc i wieczorami czasu nie będzie. Później, pod koniec miesiąca, jest Polcon – niby tylko cztery dni, ale prawdopodobnie wybiją z rytmu. W sumie więc, licząc z zapasem, przygotowaniami, etc. najprawdopodobniej wypadnie mi połowa miesiąca.
W związku z tym starałem się nie rozbudowywać list i dodałem tylko dwie pozycje obowiązkowe – Szostaka i Wegnera. Co prawda obie książki mają premierę zaplanowaną na wrzesień, ale najprawdopodobniej będę je czytał już w sierpniu (Wegnera już nawet zacząłem). Pewnie dojdzie też coś spoza listy, ale w tym momencie ciężko mi powiedzieć co – mam jeszcze przez kilka dni dostęp do biblioteczki, w której jest sporo interesujących mnie książek. Do tego w sierpniu premiery ma parę książek, które będę najprawdopodobniej recenzował – jednakże ukazanie ich jest zaplanowane na ostatnie dni miesiąca, więc wątpliwe, by trafiły do mnie na tyle wcześnie, bym mógł je przeczytać jeszcze w sierpniu.

Zgadywanka: George R.R. Martin, Gardner Dozios, Daniel Abraham - Wyprawa łowcy

Historia Wyprawy łowcy zaczęła się w 1977 roku, kiedy to Gardner Dozois pokazał Georege’owi R.R. Martinowi fragment noweli w nadziei na uzyskanie pomysłów, jak pociągnąć rozpoczętą historię dalej. Potrzeba było jednak trzydziestu lat i dokooptowania trzeciego autora – Daniela Abrahama – by powieść (już nie nowela) ujrzała światło dzienne. Zapewne zresztą, bez udziału młodszego kolegi, Martin i Dozois nie zdołaliby doprowadzić projektu do końca; Dozois wszakże nie miał pomysłu na zakończenie, a o terminowości i umiejętności kończenia książek przez Martina krążą już przecież legendy.
Podstawowym pytaniem jest, zresztą jak w przypadku większości książek pisanych we współpracy, podział zadań między autorami. Znane są przykłady (między innymi Czarne Trillium Andre Norton, Marion Zimmer Bradley i Julian May, w którym rozdziały pisane przez poszczególne autorki nie były do końca spójne fabularnie), gdzie współpraca nie wypadła najlepiej. Mam nadzieję jednak, że autorzy tej klasy nie pozwolili sobie na fuszerkę i w tekście nie będzie widać szwów – fabularnych i językowych – między fragmentami napisanymi przez poszczególnych pisarzy. Niewątpliwie było to wyzwanie, gdyż każdy z nich ma inny styl, a w literaturze interesuje ich coś innego.
Nie czytając recenzji i streszczeń, ciężko snuć przypuszczenia dotyczące fabuły czy problematyki. Znając jednak inklinacje autorów, przypuszczam, że akcja będzie się toczyć do przodu raczej leniwie, a treść zogniskuje się na postaciach i relacjach między nimi. W głowie mam wizję książki stanowiącej połączenie prozy Ursuli K. Le Guin (np. Lewej ręki ciemności) i Roberta Silverberga (W dół, do ziemi) – i oczywiście samego Martina z jego opowiadaniami i powieściami science fiction. Myślę, że Abraham wniósł do powieści także powiew bardziej współczesnej fantastyki, nastawionej raczej na akcję niż na powyżej wymieniane akcenty.
Więcej o Wyprawie łowcy można się dowiedzieć na przykład z wywiadu przeprowadzonego z autorami przez Jeffa VanderMeera dla Amazona.

Weryfikacja zgadywanki Niewidocznych akademików Terry’ego Pratchetta

Niewidoczni akademicy, podobnie jak inne tytuły ze „Świata Dysku”, tryskają humorem. Nie sposób jednak oprzeć się wrażeniu, że w tym tomie Terry Pratchett pozwolił sobie na więcej, niż do tej pory mu się to zdarzało. Jego sarkazm, pokazywanie przywar ludzi osiągnął ten poziom, że miejscami już nie śmieszy; być może wręcz wcale śmieszyć nie ma. Miejscami w powieści przeważa nie humor, a gorycz. Niemniej jednak książka nie raz, i nie dziesięć wywoła u czytelnika parsknięcia śmiechem; z tym że i momenty zadumy trafią się częściej niż w poprzednich tomach.
Oprócz tematu przewodniego, czyli piłki nożnej (która na dobrą sprawę stanowi tylko pretekst fabularny), Pratchett pisze przede wszystkim o polityce, sterowaniu odgórnym społeczeństwem – tutaj moje przewidywania co do treści przynajmniej częściowo się sprawdziły. Sporo przeczytamy też o alienacji, a także konieczności podążania za swoją naturą i o podejmowanych wyborach. Całość komponuje się nieźle i jedynie czasami ma się wrażenie agitacji i zbyt nachalnego wtłaczania poglądów autora do treści.

Weryfikacja zgadywanki Palimpsestu Catherynne M. Valente

Nie zawsze przekucie opowiadania w powieść jest dobrym pomysłem, jednakże w przypadku Palimpsestu okazało się strzałem w dziesiątkę. Tekst (linkowany w zeszłomiesięcznej zgadywance) nie został przez Valente rozwinięty do powieści. Stanowił raczej inspirację i kanwę świata, który później nabrał pełni barw w powieści; chociaż pewne powiązania pomiędzy oboma utworami występują. Osoby wahające się przed zakupem powieściowego Palimpsestu powinny przeczytać opowiadanie pod tym samym tytułem; pozwoli ono posmakować klimatu książki (podobnie, jak w ograniczonym stopniu, jej trailer).
W zgadywance zastanawiałem się, jak będzie wyglądać powieść Valente, przytaczałem tytuły, które mogłyby oddać w przybliżony sposób naturę książki… i haniebnie chybiłem. Owszem, jakieś elementy wspólne się znajdą, ale przede wszystkim Palimpsest jest utworem swojej autorki: oryginalnym i zaskakującym. Nie myliłem się, że powieść będzie pięknie napisana; nie spodziewałem się jednak, że otrzymam utwór aż tak wspaniały pod względem językowym.
Erotyzm jest integralną częścią powieści, ale nie jest przy tym nachalny. Wszechobecny, wynika z natury świata, bez niego Palimpsest byłby znacznie uboższy… jeśli w ogóle mógłby powstać. Wysmakowane, czasem subtelne, a czasem agresywne, sceny erotyczne zdają się być naturalne, wzbogacają całość.

Weryfikacja zgadywanki Smoków ze zwyczajnej farmy Tada Williamsa i Deborah Beale

Powieść Deborah Beale i Tada Williamsa okazała się przewidywalna – najpierw udało mi się przewidzieć większość jej założeń w zgadywance, a już podczas samej lektury bez problemu udawało mi się przewidzieć kolejne zwroty akcji i tok wydarzeń. Nawet udało mi się przewidzieć, że będzie to książka przewidywalna i nienowatorska. Cóż, czasem chciałby się człowiek pomylić, gdyż dzięki temu przynajmniej lektura książki byłaby znacznie ciekawsza. A tak, mimo sympatii do jednego z autorów, Smokom ze Zwyczajnej Farmy pozytywną ocenę nie za bardzo można wystawić. Książka jest przeciętna; może nie nudna, ale daleko jej do określenia „porywająca”.
Wykonanie powieści dopasowuje się poziomem do jej fabuły: jest poprawne, ale nie rzuca na kolana. Powieść dla młodzieży nie daje możliwości powolnego budowania nastroju, wprowadzania do świata przedstawionego; czytelnik musi być szybko zaznajomiony z tajnikami, by móc koncentrować się na fabule i chłonąć wydarzenia z wypiekami na twarzy (choć z tym, jak pisałem powyżej, jest ciężko). Nie wiem, jaki był podział zadań między autorami, ale zakładam, że to Williams odpowiadał za stronę pisarską. Jeśli tak było w istocie, to moim zdaniem nie poradził sobie z formą powieści dziecięco-młodzieżowej. Forma go ograniczyła, nie pozwoliła rozwinąć skrzydeł.
W rezultacie Smoki ze Zwyczajnej Farmy okazały się niepełnosprawną hybrydą: z jednej strony fabuła i konstrukcja powieści przeznaczone są dla młodszego czytelnika, ale z drugiej prowadzenie narracji jest bardziej typowe dla fantastyki przeznaczonej dla starszych odbiorów. Mam wrażenie, że po lekturze powieści żadna z tych grup nie będzie zadowolona.

• Antologia: Pod dobrą gwiazdą
• Poul Anderson: Stanie się czas
• Tomasz Kołodziejczak: Krew i kamień
• Stanisław Lem: Maska
• Stanisław Lem: Moloch
• Stanisław Lem: Wizja lokalna
• Stanisław Lem: Filozofia przypadku
• Stanisław Lem: Summa technologiae
• China Miéville: W poszukiwaniu Jake’a i inne opowiadania
• Charles Sagan: Kontakt
• Arkadij i Borys Strugaccy: Fale tłumią wiatr
• Connie Willis: Przewodnik stada

Akcja filmu rozpoczyna się od zrzucenia grupy osób na spadochronach – żadna z postaci nie pamięta skąd się wzięła, ale łączy je w zasadzie jedno – każdy posiada jakieś umiejętności lub wiedzę przydatną w walce i przetrwaniu. Niemniej powód, dla którego znaleźli się w obcej dżungli, jest nieznany. Wkrótce jednak bohaterowie odkrywają to, co widz wie od samego początku: znajdują się na obcej planecie i są zwierzyną dla bardzo groźnych, niewidzialnych łowców. Później fabuła przebiega według utartego schematu – ucieczki, pojedynki, zasadzki aż do finałowego starcia.

Tego typu filmy, jeśli nie oferują napięcia i poczucia niepewności podczas oglądania, powinny cechować się dynamiczną akcją; wtedy widz koncentruje się na wydarzeniach na ekranie, nie zaczyna ziewać, ani szukać luk w scenariuszu – a powiedzmy sobie szczerze, prawie każdy współczesny film akcji ma ich przynajmniej kilka. W Predators niestety nie ma ani klimatu, ani akcji. Wydarzenia dzieją się w jakby zwolnionym tempie, zdarzają się momenty przestojów. Poszczególne postaci giną w łatwej do przewidzenia kolejności (pomyliłem się tylko w jednym przypadku), nie wzbudzając większych emocji – być może dlatego, że w sumie żadna z postaci (aktorów) nie posiada odpowiedniej charyzmy? Przytaczani wcześniej Schwarzeneger czy Glover potrafili nadać swym postaciom wyrazu; nie udało się to z pewnością Adrienowi Brody’emu. Aktor ten najwyraźniej próbuje przebojem wedrzeć się do kina przygodowego, ale lepiej dla niego by było, gdyby pozostał przy obrazach typu Pianisty. W jego wykonaniu nawet mroczny głos a’la Batman jest raczej zabawny niż klimatyczny. Tak naprawdę film ten mógł zostać uratowany przez Danny’ego Trejo, ale niestety scenarzyści bardzo szybko uśmiercili jego postać. W rezultacie film pozbawiony jest wyrazistej postaci, która by pociągnęła nieco kulawy scenariusz.

W założeniach Predators miał być chyba filmem z przesłaniem w stylu: jesteśmy okrutni, ale w chwilach zagrożenia przejawiamy ludzkie odruchy i dlatego jesteśmy lepsi od bezdusznych bestii. Na tym pomyśle zasadza się zresztą jeden z głównych twistów fabularnych. I, chociaż obywa się w filmie bez nadmiarowego patosu, to i tak sposób przekazania motta jest dosyć żenujący i chyba lepiej dla filmu by było, gdyby twórcy odpuścili sobie ten moralitet… chociaż może i nie, bo w sumie film nie ma wiele poza tym do zaoferowania. Nawet, co zaskakujące, efekty specjalne nie powalają – w rezultacie już bardziej do gustu przypadła mi na przykład pierwsza część Alien versus Predator; fabularnie nędzna, ale przynajmniej było na co popatrzeć.

Predators okazał się sporym rozczarowaniem. Film jest nudnawy, bez zęba. Cudem jest w zasadzie, że nie usnąłem w kinie, czego po kiepsko przespanej nocy, byłem bliski. Szkoda, bo samych predatorów lubię i cały czas mam nadzieję, że ktoś jeszcze nakręci film choć częściowo dorównujący poziomem dwóm pierwszym częściom.

Catherynne M. Valente w zeszłym roku dała się poznać polskiemu czytelnikowi dzięki dwóm tomom Opowieści sieroty wydanych w serii Uczta Wyobraźni przez Wydawnictwo Mag. Teraz, po kilku miesiącach przerwy, na półki księgarń trafia jej nowa książka pod tytułem Palimpsest, będąca rozwinięciem opowiadania opublikowanego w antologii Paper Cities; powieść jakże odmienna od wcześniejszych publikacji amerykańskiej autorki, ale równie, a może nawet bardziej, udana.
Nie każdemu dane jest znaleźć się w tytułowym Palimpseście; dostęp do miasta jest możliwy tylko nielicznym. Przenieść się do niego można wyłącznie na skutek aktu miłosnego z osobą, która już Palimpsest odwiedziła. Postaci takie naznaczone zostają znamieniem, tatuażem z rysunkiem ulic wyobrażonego miasta. Wizyta w nim jest krótka, tak jak krótka jest aktywnie spędzona letnia noc. Gdy pierwszy raz trafia się do Palimpsestu, los postaci zostaje powiązany z życiami trzech innych osób; mogą się ze sobą nigdy nie spotkać – czy to w Palimpseście, czy to w realnym świecie – ale ich przeznaczenie pozostaje splecione na zawsze, a odczuwanie doznań i przeżyć jest wspólne.
Narracja powieści prowadzona jest z punktu widzenia właśnie takiej czwórki bohaterów; niepodobnych do siebie pod każdym względem, za wyjątkiem poczucia nieprzystawalności do otaczającej ich rzeczywistości – głównie za sprawą straty kogoś bliskiego. Gdy nadarza się szansa przeniesienia się do Palimpsestu, korzystają z możliwości. Każdym tchem chłoną obcość, z fascynacją obserwują otaczającą ich odmienność, która pozwala na zapomnienie, choć na chwilę, o problemach doczesnego świata. I, choć od nich nie uciekną, to zostaną one przedefiniowane w realiach Palimpsestu tak, by mogli je zaakceptować.
Nie każdy jest w Palimpseście szczęśliwy; do pozostania w nim dążą te osoby, które nie znajdują szczęścia i spełnienia w świecie rzeczywistym. Zatem czy miasto stworzone przez Valente jest odskocznią z marzeń sennych, ideałem, do którego można się przenieść w ucieczce przed bólem egzystencji? Nie, jest to miejsce brutalne i okrutne tak samo, jak nasz świat; być może nawet bardziej, gdyż jego odmienność wzmaga wrażenia. Postaci bywają pomiatane, a nawet okaleczane. Jednakże pragnienie pozostania w Palimpsescie jest na tyle silne, że bohaterowie potrafią przetrwać. Postaci do niego trafiające i wykazujące odpowiednio silną wolę pozostania są przemieniane. Odwołując się do tytułu powieści: ich osobowości zostają wymazane, a następnie napisane na nowo – w ten sposób, by pasowały do nowej rzeczywistości. Dawne życie odchodzi w niebyt, a jego miejsce zajmują nowe wyzwania. [czytaj dalej]

Podobnie jak poprzednia część, tak i Brygady duchów utrzymane są w duchu space opery ze szczyptą tego, co czytelnik miał dane poznać na przykład podczas lektury Kawalerii kosmosu Roberta A. Heinleina, czyli szkolenia rekruta od podstaw, a następnie śledzenia jego losów podczas kolejnych misji w kosmosie. Schemat ten zresztą jest całkiem popularny w militarnej fantastyce i być może wcale nie powinienem w tym przypadku przywoływać w pierwszej kolejności powieści Heinleina; wszakże, w odróżnieniu od Scalziego i wielu innych twórców space oper i batalistycznej sf, autor Władcy marionetek oprócz wojskowej fabuły stara się wpleść znacznie poważniejsze i refleksyjne wątki. Po Scalzim czytelnik nie powinien się tego spodziewać. Jego twórczość nastawiona jest przede wszystkim na rozrywkę, a wszystko co ponad to, jeśli w ogóle się pojawia, jest niewiele znaczącym dodatkiem; być może ukłonem w stosunku do bardziej wymagających czytelników. Nie ma jednak powodów do żalu; autor w tym, co robi, jest całkiem biegły. Czasem lepiej nie kombinować ponad potrzebę, bo próby dodania drugiego dna czy kolejnego wymiaru powieści mogą się odbić negatywnie na całości.

Brygady duchów, w porównaniu do Wojny starego człowieka, wyróżniają się przede wszystkim rozłożeniem akcentów. Autor położył znacznie większy nacisk na psychologię postaci, ich wewnętrzne rozterki. Wynika to bezpośrednio z fabuły, która zogniskowana jest na Jaredzie Diracu, powołanym do życia przez Kolonialne Siły Obrony żołnierzu, który posiada ciało i świadomość (początkowo nieaktywną) zdrajcy ludzkości; jego istnienie ma przede wszystkim na celu wyjaśnienie przyczyn zdrady oryginału i zapobieżenie zniszczeniu ludzkości przez trzy obce rasy, które zawiązały sojusz. Wraz z odzyskiwaniem wspomnień bohaterowi coraz trudniej jest przyjmować bez zastrzeżeń rozkazy przełożonych, a także brać za dobrą monetę propagandę, jaką karmieni są żołnierze. Scalzi stara się również uwypuklić znaczenie wolnej woli i możliwości decydowania o własnym przeznaczeniu, ale robi to w ramach reguł rządzących konwencją space opery; nie należy więc spodziewać się wypowiedzi skłaniających do głębszych refleksji – prędzej czytelnik napotka oklepane slogany. [czytaj dalej]